Basit faiz, gün sayımı ve ödemenin en eski borca mahsubu: örnek hesaplarla gecikme faizi.
Aidatını birkaç gün geciktiren ortak çoğu zaman makbuzunda beklemediği bir “faiz” satırı görür. Gecikme faizi bir ceza değil, zamanında ödeyen ortaklarla geciken ortaklar arasındaki dengeyi koruyan bir araçtır: inşaat, ödenmeyen aidatın yerine başka ortakların parasıyla ilerler. Bu yazıda Temeldaş’ta uygulanan hesap yöntemini örneklerle açıklıyoruz.
Formül
Temeldaş ana sözleşmesine göre vadesinde ödenmeyen tutara, gecikilen her gün için basit faiz işler:
Aylık oran genel kurul kararıyla belirlenir; bu demoda %2,5’tir. Vade her ayın 10’udur. 10 Ekim vadeli bir aidat 11 Ekim’de bir gün gecikmiş sayılır.
Basit faiz ne demek?
Basit faizde faiz yalnız ana borca işler; birikmiş faize yeniden faiz işlemez. Bu, bileşik faize göre ortağın lehinedir. Örneğin 30.000 ₺’lik bir aidat 90 gün gecikirse faiz 30.000 × 0,025 × 90 ÷ 30 = 2.250 ₺ olur. Bileşik faizde bu rakam biraz daha yüksek çıkardı.
Örnek 1: Tek aidat, tek gecikme
Bir 2+1 ortağı Eylül aidatını (30.000 ₺, vade 10 Eylül) 28 Eylül’de ödüyor. Gecikme 18 gündür.
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Ana borç | Eylül aidatı | 30.000,00 ₺ |
| Gecikme | 10 Eylül → 28 Eylül | 18 gün |
| Faiz | 30.000 × 0,025 × 18 ÷ 30 | 450,00 ₺ |
| Toplam | 30.450,00 ₺ |
Aidat ve ödeme sayfasındaki hesaplayıcıya aynı rakamları girerek sonucu kontrol edebilirsiniz.
Örnek 2: Birden fazla gecikmiş ay
Ortağın üç ayı açıksa her ayın faizi kendi vadesinden itibaren ayrı hesaplanır. 28 Ekim itibarıyla Ağustos, Eylül ve Ekim aidatları ödenmemiş bir 2+1 ortağı için:
| Ay | Vade | Gün | Faiz |
|---|---|---|---|
| Ağustos | 10.08 | 79 | 1.975,00 ₺ |
| Eylül | 10.09 | 48 | 1.200,00 ₺ |
| Ekim | 10.10 | 18 | 450,00 ₺ |
Ana borç 90.000 ₺, işleyen faiz 3.625 ₺’dir. Ortak portalında geçmiş yıllarda geç ödediği aylardan kalan faiz borcu varsa o da ayrıca görünür.
Ödeme hangi borca sayılır?
Kısmi ödemelerde en çok sorulan soru budur. Temeldaş’ta ödeme, açıklamada hangi ay yazılırsa yazılsın en eski vadeli borçtan başlayarak kapatılır (ilk giren ilk çıkar). Böylece en çok faiz işleyen borç önce kapanır ve faiz en kısa sürede durur. Yukarıdaki ortak 30.000 ₺ öderse Ağustos aidatı kapanır; Eylül ve Ekim açık kalır.
Faiz ne zaman tahsil edilir?
Faiz, ana borç ödendiği anda kesinleşir ve ayrı bir satır olarak tahakkuk eder. Ortak isterse önce ana borcu kapatıp faizi sonra ödeyebilir; bu durumda faiz artık işlemez, sabit kalır. Portalda “yalnız ana borç” seçeneği bu yüzden vardır. Ödenen faiz için ayrı makbuz kesilir.
Gecikmeyi önlemenin pratik yolları
- Bankanızdan kooperatif hesabına her ayın 5’inde otomatik ödeme talimatı verin. - Havale açıklamasına mutlaka üye numaranızı yazın; ekstre eşleştirmesi otomatik yapılır. - Ara ödeme aylarını önceden ajandaya ekleyin. - Bir sorun yaşıyorsanız vade geçmeden ofisi arayın; ödeme planı yönetim kurulu kararıyla yapılabilir.
Ara ödemelerde faiz
Ara ödemeler de aylık aidat gibi vadeli borçlardır ve aynı yöntemle faiz işler. Ancak tutarları büyük olduğu için kısa bir gecikme bile dikkate değer bir faiz doğurur. Örneğin 200.000 ₺’lik bir 3+1 ara ödemesi on beş gün gecikirse faiz 200.000 × 0,025 × 15 ÷ 30 = 2.500 ₺ olur. Bu nedenle ara ödeme aylarında vadeyi kaçırmamak, aylık aidattan daha önemlidir. Ara ödeme vadeleri genellikle ayın 20’sidir ve takvim aylar öncesinden ilan edilir.
Faiz hesabına itiraz
Portalda gördüğünüz faiz tutarının yanlış olduğunu düşünüyorsanız önce satıra dokunarak hesabın ayrıntısını açın: vade, ödeme tarihi, gün sayısı ve oran tek tek görünür. En sık karşılaşılan neden, havale açıklamasına üye numarası yazılmadığı için ödemenin birkaç gün geç eşleştirilmesidir. Bu durumda dekontunuzla ofise başvurun; muhasip üye ödemeyi banka tarihine göre düzeltir ve faiz yeniden hesaplanır. Düzeltme işlem günlüğüne kim tarafından, ne zaman yapıldığıyla birlikte işlenir.
Faiz ve takvim günleri
Gün sayımında hafta sonu ve resmî tatil ayrımı yapılmaz; takvim günü esas alınır. Vade günü hafta sonuna denk gelirse ana sözleşmede aksine bir hüküm yoksa ilk iş günü ödeme yapılması gecikme sayılmaz. Havale ve EFT’lerde bankanın işlem tarihi esas alınır; akşam saatlerinde yapılan bir EFT ertesi iş gününe kalabileceği için vade gününü son güne bırakmamak en güvenli yoldur. Portaldaki kartla ödeme ise anında hesaba işlenir.
Yönetim kurulunun faizden vazgeçme yetkisi
Yönetim kurulu, ana sözleşme izin veriyorsa doğal afet, ağır hastalık gibi istisnai durumlarda faizin bir kısmından vazgeçebilir. Bu karar gerekçesiyle karar defterine yazılır ve denetim kurulunun incelemesine açıktır. Keyfî faiz affı diğer ortaklar açısından adaletsizlik doğuracağı için bu yetki dar yorumlanır.
Faiz oranı neden bu kadar?
Oran, kooperatifin parasını bankada tutsa alacağı getiriyle ve inşaatın gecikme maliyetiyle dengelenir. Çok düşük bir oran gecikmeyi özendirir; çok yüksek bir oran ise zor durumdaki ortağı borçtan çıkamaz hâle getirir. Oran her yıl genel kurulda tartışmaya açılabilir.
